Funke, Jaromír, tschech. Fotograf, *1.8.1896 Skuteč, †22.3.1945 Prag.
Funke, Jaromír
Wuchs als Sohn eines Juristen in Kolín nad Labem auf; bekam mit zwölf Jahren seinen ersten Fotoapparat. Studierte zunächst Medizin (1915-19 Medizin. Fak. Prag) und Jura (1919-22 [ohne Abschluß] Jurist. Fak. ebd.), kurzzeitig auch Ästhetik (u.a. bei J. Mukařovský). Wandte sich gleichzeitig 1919 intensiv der Fotogr. zu, lernte um 1920 in Kolín Josef Sudek kennen, setzte sich mit ihm und anderen für die Amateur-Fotografie ein, z.B. im Fotoklub Praha (1922-24) sowie als Mitgl. der Tschech. fotogr. Ges. (1924 bis ca. 1930) und der fotogr. Sektion des SVU Mánes (ab 1936). Lehrte 1931–Sommer 1935 Fotogr. an der KGS Bratislava ("slowak. Bauhaus") und 1935-44 an der Staatl. Graphik-Schule in Prag. War Mitgl. des Red.-Kollegiums der Zss. Československá fotografie (1937), Česká fotografie (1939, '40) und Fotografický obzor (1939-41). Gab 1937-38 die Ed. Fotografie objevuje svět (Verlag Odeon, Prag) heraus. Ausz.: 1926 Gold-Med., Salon Internac., Zaragoza, sowie Bronze-Med., Expos. Photographique Internat. en Estonia, Tallinn. Wurde 1944 in der Genossenschaft Dorka als Hilfsarbeiter eingesetzt. Starb als "indirektes" Opfer des 2. WK. - F. wurde erst in den 1970er Jahren als ein Pionier der mod. Fotografie entdeckt. Er war ein typ. allseitig gebildeter Intellektueller seiner Zeit, ein Avantgardist, der sich im internat. Kontext der avantgardist. Fotografie, bild. Kunst, Musik und Lit. orientierte. Schon in der 1.H. der 20er Jahre fand er zur abstrakten Fotogr., schuf aber auch einige der ersten Werke der Neuen Sachlichkeit, des Konstruktivismus und Surrealismus mit Modellcharakter. Sein künstler. Schaffen begleitete er mit einer umfangreichen theoret. und krit. Tätigkeit. Der anfangs enthusiast. Amateur und Anführer der Opposition gegen alle Autoritäten wurde durch ein Zusammentreffen von Umständen zu einem Lehrer der Fotografie. Er hatte im Unterschied zu vielen anderen die Möglichkeit, noch bis 1941 zu publizieren und bis 1944 zu lehren. Das Werk F.s gliedert sich in mehrere Schaffensphasen, wobei er normalerweise immer wenigstens zwei künstler. Interessengebiete gleichzeitig verfolgte. Nach den malerischen Anfängen erwachte sein Interesse für die urbane Lsch., sowohl in Nahsicht (Neue Sachlichkeit) als auch in einer surrealist. Dimension (Glasreflexionen, Grabplastiken usw.). In den 1930er Jahren verwendete er diagonale und innovative flache Komp. für jedes Gebiet der Fotogr., von der Archit.-Aufnahme bis zum Schnappschuß. Dennoch gründet sein Schaffen auf festen Konstanten. Er war immer ein Vertreter der Fotogenität, des Purismus und Elementarismus. F. respektierte das Medium der Fotogr. auch in seiner Grundfunktion als Spiegel mit Gedächtnis. Im Unterschied zur dominanten Strömung der zweiten Avantgarde in den 1930er Jahren mied er spezielle Fototechniken. F. war nicht nur ein Vertreter der neuen Fotogr., sondern der neuen visuellen Kunst. In den 20er Jahren war er an der Überführung der Prinzipien der Abstraktion in das figurative Schaffen und an der Freisetzung des Elements der Fotogenität in nonfigurativen Schattenspielen beteiligt. In den 30er Jahren entwickelte er zus. mit and. Fotografen v.a. die erstgenannte Methode in allen and. Bereichen weiter, in denen die Fotogr. ihre kulturelle Botschaft und angew. Funktion entfaltete. F. war einer der ersten Fotografen, denen es im freien Schaffen gelang, die dok. Fotografie zur semant. Interpretation und zur Entdeckung der Surrealität in der Realität zu nutzen. Er hatte erkannt, daß die bloße Absonderung eines Teils vom Ganzen der Welt schon ein schöpfer. Akt sein kann. Dieses intellektuell durchdrungene Schaffen ist zugleich Ausdruck einer einfühlsamen Persönlichkeit, die mit außergewöhnl. Intensität die geistige Dimension ihrer Zeit wahrnahm. Gemeinsam mit Jaroslav Rössler kommt F. im internat. Kontext der Fotogr. ein ähnl. Platz zu wie František Kupka in der Malerei. Sein Name sollte zus. mit denen von Man Ray, László Moholy-Nagy, Paul Strand, Albert Renger-Patzsch und Aleksandr Rodčenko sowie weiteren Vertretern der neuen Kunst und Fotogr. genannt werden. - Publ. seiner Fotos: 1. 52 Portfolios mit Originalabzügen, techn. Mitarb. Josef Ehm, Hrsg. Otakar Štorch-Marien, Praha: Gotická okna chrámu sv. Bartoloměje v Kolíně nad Labem, 1942 (2 Fotos); Karolínský cyklus, 1943 (6); Svatovítský cyklus, 1943 (6); Týnský cyklus, 1943 (6); Svatojirský cyklus, 1943 (6); Mikulášský cyklus, 1944 (6); Jakubský cyklus, 1944 (6); František Bílek: Křížová cesta, 1944 (14 Fotos, fotografiert 1943). 2. and. Portfolios: A.Dufek, J. F., Praha 1979 (12 Bromographien); J.F.-Portfolio III, Praha 1995 (limitierte Ed. [30] von 10 Master prints, Abzüge von den originalen Glasnegativen, postum autorisiert, durch Jan Šplíchal). 3. Bücher: Fotografie vidí povrch, Praha 1935, Repr. Praha 2003 (mit Ladislav Sutnar); Svatovítské triforium, Praha 1946; Pražské kostely, Text: V.Volavka/M.Stejskal, Brno 1946; P.Den, Pětkrát Kolín / J.F., Můj Kolín, Praha 1947; P.Den, Mesto / J.F., Fotografie, Praha/R. 1997. 4. unveröff. Bücher: Projekt von O.Štorch-Marien: Podkarpatská Rus. Čas trvá. Zeme nenasycená. Kniha kolínská. Kolínský chrám sv. Bartoloměje. 5. Fotos in Zss. (Auswahl): Camera (Luzern) 1924-25; Fotografický obzor 1925-27, 1936-39, 1941; Foto 1925-28; La photo pour tous 1927; Il corriere Fotografico (T.) 1927; Art & Photo 1927; Revue Devětsilu 1929; Index 1929-34; Plán 1930; Studio 1930-31; Nová Bratislava 1931-32; Československá fotografie (Jb.) 1931-34, 1937-38; Mod. Photography 1932(2; special autumn number); Žijeme 1932; Jak žijeme 1933; Fotograf 1935; Pestrý týden 1935; Panorama 13:1935; Fotografie 1935(19 [F. gewidmet]), 1936; Volné směry 1935-38; Svetozor 1936; Letem světem 1936-37; Česká fotografie 1940; Kvart 1945-46; Blok 1948.
Wichtigste Slgn:
1. Wichtige Art. v.a. in Zss.: Krajinářská fotografie, in: Fotografický obzor 33:1925, 2-4; K výstavě dr. Růžičky v ČKFA v Praze, ibid., 106-108; O moderní fotografii, in: Foto 12:1925, 2-6; Jak prospěti fotografii?, ibid., 81-85; O fotografii, obchodu a jiných věcech, ibid. 13:1926, 125-129; Man Ray, in: Fotografický obzor 35:1927, 36-38; Portrait, in: Foto 14:1927, 165-170; Poznatky z mezinárodních výstav, ibid. 15:1927, 2-7, 22-25; Fotogenické zátiší, ibid. 16:1928, 18-21; Sudkovy fotografie, in: Panorama 6:1928(1-2)56-59 (Repr. in: A.Fárová, J. F. [K Regionální muz.], Kolín 1993); Josef Sudek, in: Kmen 2:1928/29, 130; Předmluva. 2. členská výstava, in: Česká fotografická společnost v Praze 1929 (K), Praha 1929, 3 s. (Repr. in: A.Dufek, J.F. [K], Brno 1979); Moholy-Nagy, in: Žijeme 1:1931/32(3)82 s. (Rez. zu: F.Roh, László Moholy-Nagy, Fototek, Tl 1); II. mezinárodní výstava fotografií v Mánesu, in: Jak žijeme 1:1933(2)45-47; Fotograf a noviny, in: Fotograf 1:1935, 2 s.; Fotograf a architektura, ibid., 32 s.; Práce Jindřicha Kocha, ibid. (4-5)33; Fotografie zůstane fotografií, in: Volné směry 32:1935, 48 (Repr.: Fotografie 2:1946, 25); Tag und Nacht mit der Kleinkamera, in: Fotografický obzor 44:1936, 139; Od pictorialismu k emoční fotografii, ibid., 148 s.; Dr. D.J. Růžička ve fotografii, ibid., 171 s.; The American annual of photography, ibid., 259; Sonne über See und Strand, ibid., 259 s.; O staré fotografii, in: Světozor 36:1936(29 [Sonder-Nr]) 482 s.; Objekt v prostoru, in: České slovo v. 14.10.1936, 12; Prostor ve fotografii, ibid. v. 8.1.1936, 12; Současné směry ve fotografii, in: Národní listy (Praha) v. 5.7.1936, 183 (Repr. in Kat. Kolín 1993); Nová kniha P. Wolffa "Arbeit", in: Fotografický obzor 45:1937, 281 s.; Rudolf Koppitz, ibid., 261 s.; Einf. zur Eröffnung der Ausst. "Fotografie" (Mánes, 22.2.1938), in: Volné směry 33:1937-38, 260-264 (Repr.: Věstník společenstev fotografů 16:1938, 42 s.); O fotografii a fotografických možnostech (Fotograf Miroslav Hák), in: Program D 38/5. salon na chodbe. Sezona 1937/38 v. 12.3.1938, 189-194; Charakter současné české fotografie, in: Národní listy v. 24.12.1939, 11 s.; Fotografujte domov, in: Česká fotografie 1940. Země česká, domov můj, Praha 1940, 11-13; Fotografovaný člověk, in: Fotografický obzor 48:1940, 25; Výstava Jana Lukase, ibid., 34; Prostor a námět, ibid., 37 s.; Fotografovaná krajina, ibid., 61-63; Od fotogramu k emoci, ibid., 121-123 (Repr.: Revue fotografie 20:1976[1]64; Übersetzungen: Vom Fotogramm zur Emotion, in: a) P.Spielmann, J. F. 1896-1945 [K Mus.], Bochum 1977; b) W.Kemp, Theorie der Fotogr., II, M. 1979, 253-258; From the Photogram to Emotion, in: A.Fárová, J.F. [K Gal. Rudolf Kicken], Köln/Basel 1984, 25-30). 2. Interviews, Fragebögen: Fotografie. J. F. odpovídá na otázky redakce, in: Nová Bratislava 1932(4)77; Profesor J. F. o moderní fotografii, in: České slovo v. 27.3.1935, 12; Naše anketa: V čem vidím smysl, program a cíl fotografie. J. F., profesor státní grafické školy v Praze, ibid. v. 8.5.1935, 12; F., Jeníček a Sudek o fotografii. Rozhovor o piktorialismu, ibid. v. 1.1.1936, 12; Státní grafická škola, ibid. v. 23.12.1936, 12; Tri roky fotografické hlídky Českého slova, ibid. v. 14.8.1937, 12; Je fotografie umění?, in: Světozor 36:1936, 481-483.
Solo exhibitions:
u.a. 1935 Prag, Krásná jizba Družstevní práce / 1936 Bratislava / 1941 Louny / 1943, '46, '47, '53, '60 (K: O. Štorch-Marien) Kolín nad Labem / Brno: 1958 (K: L.Linhart), '79 (K: A.Dufek) Dům umění, Kab. fotografie / 1965 Prag, Gal. Vincence Kramáre: J.F. Fotografie z let 1924-44 (K: L.Linhart) / 1971 Bratislava, Komorní gal. fotografie Profil (K: A.Dufek) / 1976 Aachen, Gal. Lichttropfen; Kolín, Regionální muz. (K: A. Fárová) / 1977 Bochum, Mus. (K: P.Spielmann) / 1978 Berlin (West), Gal. Nagel / 1982 New York, Prakapas Gall. / 1984 Köln und Basel, Gal. Rudolf Kicken: J.F. Oberfläche der Wirklichkeit (K: A.Fárová) / 1986 San Francisco, Robert Koch Gall. / 1986 Prag, Kreuzgang des Alten Rathauses, und 1987 Kozel, Schloß: Sudek, F. (K: Z.Kirschner) / 1993 Louny, Okresní muz.; Prag, Dobra Gal.; Kolín, Regionální muz. (im Rahmen des Fotogr.-Festivals zu Ehren J.F.s "Funkeho Kolín"; K: A.Fárová) / 1995 Prag, Prager Haus der Fotogr.: J.F. Fotografie 1919-43. Věci skleněné a obyčejné (K: S.Pastor/A.Dufek) / 1996 Brno, Moravská gal. / 1997 Prag, GHMP und Bratislava, Gal. mesta Bratislavy: J.F. průkopník fotografické avantgardy (K: A.Dufek) / 1998 Brno, Dům umění: J.F. Krásný svět. Fotografie a ušlechtilé tisky z let 1920-22 (K: A.Dufek/M.Rupešová) / 1999 Wien, Gal. Faber: J.F. Compositions. Photographs 1923-35. -
Group exhibitions:
u.a. 1923-24 Prag: 1. Ausst. des Verb. der tschech. Amateurfotografen (ČKFA) / 1924 Paris: Salon internat. de photogr. / 1924-25 Internat. Fotogr.-Salons in Birmingham, Bradford, Calais, New Westminster, Paris, London / Prag: 1926/27, '29 Mitgl.-Ausst. der Tschech. fotogr. Ges.; 1930, '31 Aventinská mansarda: Neue tschech. Fotogr. / 1933 London, R. Photogr. Soc.: Mod. spirit in photogr. / Prag: 1936 Internat. Fotogr.-Ausst.; 1938 Fotografie (Kat-Nrn 1-74); 1939 100 Jahre tschech. Fotogr. / 1947 Wien, Zürich: Das mod. Lichtbild in der ČSR / 1967 Prag, Obecní dům: Tschechoslowak. Fotogr. zw. den Weltkriegen / 1973 Roudnice nad Labem und 1974 Prag, Brno: Persönlichkeiten der tschechoslowak. Fotogr. I / Tschech. Fotogr. 1918-38: 1981 Brno, Moravská gal.; 1984 Essen, Folkwang Mus., Frankfurt am Main, Steinerer Haus, Wien, MMK; 1985 Łódź / 1983 Paris, Centre Pompidou: Photographes Tchèques 1920-50; Leipzig: Tschechoslowak. Fotografen 1900-1940 / 1985 London, Bristol: F., Rössler and 27 Contemp. Czechoslovak photographers; Frankfurt am Main: Ursprung und Gegenwart tschechoslowak. Fotogr. / 1988 Prag: Linie Farbe Form / 1989 Wien, MMK: Das Innere der Sicht. Surrealist. Fotogr. der 30er und der 40er Jahre; Prag, Mánes: Was ist Fotogr. / 1989-90 Houston, New York: Czech Modernism 1918-45 / 1990 Oxford, MMA, London, Design Mus.: Devětsil. Czech Avant-Garde of the 1920s and 30s; Zürich, Kunsthaus: Anwesenheit bei Abwesenheit. Fotogramme und die Kunst des 20.Jh.; Arles: Les avant-garde Tchècques / 1992-93 Rochester, Internat. Mus. of Photogr., Santa Fe, MFA: Proto-Modern Photogr. / 1994 Bonn, Kunst- und Ausst.-Halle: Europa, Europa. Das Jh. der Avantgarde in Mittel- und Osteuropa / 1996 Prag, GHMP: Tschech. Surrealismus / 1997 Dijon, MBA: Prague 1900-38. Capitale secrète des avant-gardes; Paris, MAMVP: Les Années Trente / 1998 Wien, MMK: Skulpt. im Licht; Brno, Moravská gal.: Czech photogr. 1939-58 / 1998-99 Barcelona, Paris, Lausanne, Prag, München: Mod. Schönheit. Tschech. Avantgarde-Fotogr. 1918-48 / 2000 Prag, Obecní dům: Ges. vor dem Objektiv (1918-89) / 2000-01 Salzburg, Rupertinum, Mönchengladbach, StM Abteiberg: Laterna Magica. Einblicke in eine tschech. Fotogr. der Zwischenkriegszeit / 2002-03 Los Angeles, County Mus. of Art, München, Haus der Kunst, Berlin, Martin-Gropius-Bau: Central European Avant-Gardes. Exchange and Transformation 1910-30; Santa Fe, MFA: Idea Photographic. After modernism / 2003 Brno, Moravská gal.: Look, light! / 2004 Prag, Rudolfinum: Tschech. Fotogr. 1840-1950. Das Ereignis des mod. Mediums.
Other encyclopedias:
Toman I, 1947 (z.T. fehlerhaft); Internat. Center of Photogr., Enc. of photogr., N.Y. 1984; C.Naylor (Ed.), Contemp. photographers, Chicago/Lo. 21988; EČSF, 1993; NEČVU, 1995; DA XI, 1996; Fotografové-Photographers, Praha 1999; H.-M. Koetzle, Das Lex. der Fotografen, M. 2002; Vademecum. Mod. umění v Čechách a na Moravě (1890-1938), Praha 2002
Printed sources:
L.Linhart, J.F., Praha 1960; L.Souček (Ed.), J.F. Fotogr., Praha 1970; D.Mrázková/V.Remeš (Einf.), J.F. Fotograf und Theoretiker der mod. tschechoslowak. Fotogr., L. 1986; A.Dufek/J.Anděl, in: El arte de la vanguardia en Checoslovaquia 1918-1938 (K IVAM), Va. 1993, 144-151; id./id., in: Umění pro všechny smysly (K NG), Praha 1993, 57-60; J.Havelková, Funkeho působení v Kolíne, Dipl.-Arbeit (B.A.) Opava 1993; A.Dufek, in: Das Bauhaus im Osten (K Wander-Ausst.), Ostfildern-Ruit 1997, 122-137; id., in: Mesiac fotografie, Bra. 1997, 14-17; id., Bull. Moravské gal. v Brne 1998, 209; J.Moucha, Iluminace 10:1998(1[29])213-216; A.Dufek, Ars (Bra.) 1999(1-3)185-190; P.Ondračka, Jaroslav Janík 1901-1974 a pocta přátel, Kolín 2001; A.Dufek, J.F., Prague 2003 (WV, Ausst.-Verz., Bibliogr.); J.Moucha, Imago (Bra.) 2004(18)14-18; M.Říha, J.F., Mag.-Arbeit Opava 2004. Addenda: Q.Bajac/C.Cheroux (Ed.), Coll. photographs (K MNAM Paris), Göttingen 2007; H.Greenberg u.a., Czech vision (K Berlin/New York), Ostfildern 2007
Personal correspondence:
M.Rupešová, Tochter des Künstlers